به گزارش فرم نو به نقل از مهر، قلعه تاریخی اشتران که با نام «قلعه اردلان» شناخته می شود، یکی از بناهای باارزش دوره قاجار در روستای هدف گردشگری اشتران از توابع شهرستان تویسرکان است؛ بنایی که امروز بعد از گذشت بالاتر از یک قرن از ایجاد و حدود دو دهه از ثبت ملی، با خطر فرسایش جدی و نیاز فوری به مرمت اضطراری روبرو شده است.
این اثر تاریخی ۱۰ بهمن ۱۳۸۳ با شماره ۱۱۳۷۹ در لیست آثار ملی کشور ثبت شده و از همان زمان به عنوان یکی از قلعه های مهم و قابل توجه استان همدان شناخته می شود. قلعه اشتران در موقعیتی استراتژیک و بر فراز ارتفاعات مشرف به روستا قرار گرفته و در راه جاده قدیمی همدان – تویسرکان واقع شده است؛ مسیری که در گذشته یکی از راه های ارتباطی مهم منطقه به شمار می رفته است.
بر اساس روایتهای تاریخی و مستندات محلی، قلعه اردلان در دوره قاجار ساخته شده و کارکردی تلفیقی از نظامی و مسکونی داشته است. این مجموعه با ساختار دفاعی خود شامل برج ها، دیوارهای قطور و فضاهای داخلی گوناگون بوده و در دوره ای اهمیت بالای ی در کنترل مسیرهای عبوری و صیانت از منطقه ایفا می کرده است. قرارگیری این قلعه در نزدیکی قله خان گرمز نیز بر اهمیت جغرافیایی و دفاعی آن افزوده است و آنرا در زمره آثار شاخص تاریخی منطقه قرار داده است.
با این حال، امروز وضعیت این بنای تاریخی چندان مطلوب نمی باشد. گذر زمان، شرایط اقلیمی، بارندگیها و عدم مرمت اصولی در سالیان طولانی سبب شده بخشهایی از قلعه گرفتار فرسایش شدید شود. گزارش های میدانی نشان میدهد که برخی دیوارها و بخش های سازه ای بنا در وضعیت بحرانی قرار دارند و در صورت ادامه این روند، احتمال ریزش بخشهایی از آن وجود دارد.
هرچند در سال ۱۳۹۶ اقداماتی برای مرمت قسمتی از این قلعه انجام شد، اما به علت وسعت زیاد بنا و محدود بودن اعتبارات، این اقدامات تنها در حد ترمیم های جزئی باقیمانده و نتوانسته از روند تخریب کلی جلوگیری نماید. این موضوع سبب شده کارشناسان میراث فرهنگی بار دیگر نسبت به وضعیت این اثر هشدار دهند و بر لزوم مرمت اضطراری آن تاکید کنند.
در همین زمینه، محمد احمدی، رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان تویسرکان، با اشاره به وضعیت قلعه اردلان اظهار نمود: مرمت اضطراری بخشهایی از این اثر که در معرض خطر ریزش قرار دارند در دستور کار قرار گرفته و در صورت اختصاص اعتبار، این عملیات در سالجاری اجرا می گردد.
وی با تکیه بر ارزش تاریخی این بنا اضافه کرد: قلعه اردلان یکی از آثار شاخص روستای هدف گردشگری اشتران است که قدمت آن به دوره قاجار بازمی گردد و از نظر موقعیت جغرافیایی و وسعت، یکی از قلعه های کم نظیر استان همدان به شمار می آید.
احمدی همین طور با اشاره به ظرفیتهای گردشگری منطقه خاطرنشان کرد: در صورت مرمت و احیای اصولی این اثر تاریخی، قلعه اشتران می تواند نقش مهمی در جذب توریست به منطقه ایفا کند و به یکی از محورهای توسعه گردشگری شهرستان تویسرکان تبدیل گردد.
وی در ادامه به وضعیت روستای اشتران نیز اشاره نمود و اظهار داشت: این روستا با وجود برخورداری از جاذبه های طبیعی و تاریخی، هنوز بدون اقامت گاه بوم گردی است و ایجاد چنین زیرساخت هایی می تواند سبب رونق گردشگری، کارآفرینی و حتی مهاجرت معکوس در منطقه شود.
به گفته کارشناسان، توسعه بوم گردی در کنار مرمت آثار باستانی می تواند نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی روستاها و تقویت اقتصاد محلی داشته باشد؛ موضوعی که در مورد روستای اشتران نیز به عنوان یک ضرورت مطرح است.
در مجموع، قلعه تاریخی اشتران امروز در نقطه ای حساس قرار گرفته است؛ از یک سو به عنوان یکی از آثار ملی دوره قاجار با ارزش تاریخی و معماری قابل توجه شناخته می شود و از طرف دیگر با تهدید جدی فرسایش و تخریب مواجه می باشد. آینده این بنای تاریخی حال بالاتر از هر زمان دیگری به اختصاص اعتبارات لازم و اجرای مرمت فوری گره خورده است؛ موضوعی که در صورت بی توجهی می تواند به از دست رفتن یکی از آثار شاخص منطقه منجر شود.
به طور خلاصه این مجموعه با ساختار دفاعی خود شامل برج ها، دیوارهای قطور و فضاهای داخلی متعدد بوده و در دوره ای اهمیت بالای ی در کنترل مسیرهای عبوری و صیانت از منطقه ایفا می کرده است. گزارش های میدانی نشان میدهد که برخی دیوارها و بخش های سازه ای بنا در وضعیت بحرانی قرار دارند و در صورت ادامه این روند، احتمال ریزش بخشهایی از آن وجود دارد. هرچند در سال ۱۳۹۶ اقداماتی برای مرمت قسمتی از این قلعه انجام شد، اما به دلیل وسعت زیاد بنا و محدود بودن اعتبارات، این اقدامات تنها در حد ترمیم های جزئی باقی مانده و نتوانسته از روند تخریب کلی جلوگیری کند. این مساله سبب شده کارشناسان میراث فرهنگی بار دیگر نسبت به وضعیت این اثر اخطار دهند و بر ضرورت مرمت اضطراری آن تأکید کنند. در همین زمینه، محمد احمدی، رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی شهرستان تویسرکان، ضمن اشاره به وضعیت قلعه اردلان اظهار داشت: مرمت اضطراری بخشهایی از این اثر که در معرض خطر ریزش قرار دارند در دستور کار قرار گرفته و در صورت اختصاص اعتبار، این عملیات در سال جاری اجرا می گردد. وی با تأکید بر ارزش تاریخی این بنا افزود: قلعه اردلان یکی از آثار شاخص روستای هدف گردشگری اشتران است که قدمت آن به دوره قاجار بازمی گردد و از نظر موقعیت جغرافیایی و وسعت، یکی از قلعه های کم نظیر استان همدان به شمار می آید. احمدی همینطور ضمن اشاره به ظرفیت های گردشگری منطقه تصریح کرد: در صورت مرمت و احیای اصولی این اثر تاریخی، قلعه اشتران می تواند اهمیت بالای ی در جذب گردشگر به منطقه ایفا کند و به یکی از محورهای توسعه گردشگری شهرستان تویسرکان تبدیل گردد. ایشان در ادامه به وضعیت روستای اشتران هم اشاره نمود و عنوان کرد: این روستا با وجود برخورداری از جاذبه های طبیعی و تاریخی، هنوز بدون محل اقامت بوم گردی است و ایجاد چنین زیرساخت هایی می تواند سبب رونق گردشگری، کارآفرینی و حتی مهاجرت معکوس در منطقه شود. به قول کارشناسان، توسعه بوم گردی در کنار مرمت آثار باستانی می تواند نقش مهمی در حفظ هویت فرهنگی روستاها و تقویت اقتصاد محلی داشته باشد؛ موضوعی که در مورد روستای اشتران هم به عنوان یک لزوم مطرح است. در مجموع، قلعه تاریخی اشتران امروز در نقطه ای حساس قرار گرفته است؛ از یک سو به عنوان یکی از آثار ملی دوره قاجار با ارزش تاریخی و معماری قابل توجه شناخته می شود و از سوی دیگر با تهدید جدی فرسایش و تخریب مواجه می باشد.
منبع: asretourism.ir